Laudacja wygłoszona z okazji nadania abp. Józefowi Michalikowi tytułu „Deo et Patriae deditus”

Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II, 20 października 2013 r. Tekst laudacji wygłoszonej przez dziekana KUL ks. dr. hab. Piotra Stanisza z okazji nadania Księdzu Arcybiskupowi Józefowi Michalikowi tytułu Deo et Patriae deditus.

Ks. Piotr Stanisz

Laudacja

z okazji nadania Księdzu Arcybiskupowi Józefowi Michalikowi

tytułu Deo et Patriae deditus

(Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II, 20 października 2013 r.)

 

Przypadł mi w udziale zaszczyt przedstawienia motywów decyzji Senatu Akademickiego naszego Uniwersytetu o wyróżnieniu Księdza Arcybiskupa Józefa Michalika tytułem Deo et Patriae deditus. Realizacja tego zaszczytnego zadania wiąże się z istotną trudnością. Mam to bowiem uczynić w krótkich słowach, w ramach wyznaczonych programem dzisiejszej uroczystości. Wynika stąd konieczność skoncentrowania się na kwestiach najistotniejszych, których wybór – wobec bogactwa nauczania i działalności Laureata – nie jest zadaniem łatwym. Nie uda się niestety należycie podkreślić codziennej, wytrwałej posługi Księdza Arcybiskupa, trzeba jednak pamiętać – o czym On niejednokrotnie przypomina – że prawdziwa obecność Kościoła w społeczeństwie wyraża się i realizuje w takiej właśnie posłudze, a nie w skomplikowanych strategiach czy błyskotliwych wystąpieniach.

Próbując sprostać postawionemu przede mną zadaniu, chciałbym najpierw krótko przedstawić drogę życiową Księdza Arcybiskupa, a następnie ukazać Go jako promotora idei pojednania naszego narodu z sąsiednimi narodami, z którymi dzielimy trudną historię oraz promotora idei opierania życia, zarówno poszczególnych ludzi, jak i tworzonych przez nich wspólnot, na trwałych wartościach wynikających z Ewangelii.

 

1. Curriculum vitae

Dzisiejszy Laureat urodził się w Zambrowie, 20 kwietnia 1941 r. W 1958 r. wstąpił do Wyższego Seminarium Duchownego w Łomży, gdzie po sześciu latach przyjął święcenia kapłańskie. Przez kolejny rok pełnił posługę duszpasterską w Jelonkach koło Ostrowi Mazowieckiej. W 1965 r. został skierowany na studia z zakresu teologii dogmatycznej w Akademii Teologii Katolickiej w Warszawie. W latach 1969-1972 kontynuował studia w Papieskim Uniwersytecie Angelicum w Rzymie. Przygotował tam i obronił rozprawę doktorską poświęconą myśli teologicznej Andrzeja Frycza Modrzewskiego. W 1973 r. wrócił do Polski, obejmując w macierzystej diecezji urząd wicekanclerza Kurii Biskupiej i podejmując wykłady w Wyższym Seminarium Duchownym.

W 1978 r. ks. dr Józef Michalik przyjął propozycję pracy w Papieskiej Radzie ds. Świeckich, gdzie został pierwszym odpowiedzialnym za Biuro ds. Młodzieży i uczestniczył w przygotowaniu I Światowych Dni Młodzieży w Rzymie. W tym czasie powierzono Mu również stanowisko rektora Papieskiego Kolegium Polskiego w Wiecznym Mieście. Podczas niemal dziesięciu lat rzymskiej posługi nie tylko nauczył się myśleć kategoriami Kościoła powszechnego, ale i osobiście poznał wiele osób, których działalność wywarła istotny wpływ na współczesne oblicze naszej kościelnej wspólnoty.

W 1986 r. dzisiejszy Laureat przyjął święcenia biskupie i został ustanowiony biskupem gorzowskim. Za dewizę biskupią przyjął zawołanie Numine Tuo Domine. Od razu został zaangażowany w prace różnorodnych komisji i rad Konferencji Episkopatu Polski. W 1989 r. został konsultorem Papieskiej Rady ds. Świeckich, a następnie członkiem Kongregacji ds. Biskupów. W 1992 r., w związku z reorganizacją struktur kościelnych w Polsce, został pierwszym biskupem zielonogórsko-gorzowskim. Natomiast rok później Jan Paweł II ustanowił Go arcybiskupem metropolitą przemyskim.

W 2004 r. ks. abp Józef Michalik został wybrany przewodniczącym Konferencji Episkopatu Polski, a po pięciu latach ponowiono ten wybór na kolejną kadencję. Od dwóch lat pełni też funkcję wiceprzewodniczącego Rady Konferencji Biskupów Europy.

 

2. Promotor idei pojednania

W ciągu dobiegającego powoli do końca dziesięciolecia posługi Księdza Arcybiskupa jako Przewodniczącego Konferencji Episkopatu Polski dał się On poznać jako promotor idei pojednania polskiego narodu z innymi narodami, z którymi Polacy dzielą trudną historię. Niejednokrotnie wyrażał przekonanie, że „budowanie […] bezpiecznych perspektyw współistnienia naszych narodów jest niemożliwe bez uzdrowienia relacji z sąsiadami” (słowa wypowiedziane podczas nabożeństwa za zmarłych w klasztorze oo. Bazylianów w Warszawie, 27 czerwca 2013 r.).

Wśród inicjatyw, które ukazują dzisiejszego Laureata jako promotora idei pojednania, na szczególną uwagę zasługują te, które odnoszą się do naszych relacji z narodami niemieckim, rosyjskim i ukraińskim. Wykorzystując słowa, które Ksiądz Arcybiskup wypowiedział do członków delegacji Synodu Ukraińskiej Cerkwi Greckokatolickiej można stwierdzić, że Jego inicjatywy i gesty stanowiły prawdziwe „znaki profetyczne”, które „zapadają głęboko w serca pokorne, prawe i czyste” (por. przemówienie wygłoszone 28 czerwca 2013 r.).

Ks. abp Józef Michalik nie miał przede wszystkim trudności ze zrozumieniem znaczenia słów wypowiedzianych w 1965 r. przez Polskich Biskupów, którzy – kierując się świadomością zbliżających się uroczystości millenijnych – „mieli odwagę wypowiedzieć słowa skruchy i przebaczenia oraz rozpocząć nowy rozdział w dziejach” narodów polskiego i niemieckiego (por. powoływane dalej oświadczenie z 2009 r.). Jako Przewodniczący Konferencji Episkopatu Polski był sygnatariuszem wspólnych oświadczeń, przyjętych wraz z kolejnymi Przewodniczącymi Niemieckiej Konferencji Biskupów (kard. Karlem Lehmannem oraz ks. abp. Robertem Zollitsch’em). Pierwsze z nich zostało wydane w 2005 r. z okazji 40. rocznicy wymiany listów z roku 1965, natomiast drugie przyjęto w 2009 r. z okazji 70. rocznicy rozpoczęcia II wojny światowej. W obu tych dokumentach podejmuje się na nowo i odnosi do współczesnej rzeczywistości uzdrawiające słowa: „Przebaczamy i prosimy o przebaczenie”.

Kolejne inicjatywy, które podejmował lub w które włączał się Ksiądz Arcybiskup w celu promowania idei pojednania, miały już charakter niemal pionierski. Owocem takich działań jest Wspólne Przesłanie do Narodów Polski i Rosji, podpisane w ubiegłym roku przez Przewodniczącego Konferencji Episkopatu Polski oraz Patriarchę Moskiewskiego i Całej Rusi Cyryla. Jak o tym świadczą czyny i wypowiedzi, punktem wyjścia przy opracowywaniu tego przesłania było dla Księdza Arcybiskupa poczucie odpowiedzialności za teraźniejszość i przyszłość Kościoła w Polsce i polskiego narodu. Wraz z patriarchą Cyrylem podkreślili, że celem podejmowanych wysiłków jest też zbliżenie obu Kościołów, a przez to stanie się „bardziej wiarygodnymi świadkami Ewangelii wobec współczesnego świata”.

Ks. abp Józef Michalik ma również znaczące zasługi dla pojednania pomiędzy narodami polskim i ukraińskim. W 2005 r., wraz z ówczesnym zwierzchnikiem Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego, kard. Lubomyrem Huzarem, odmówili modlitwę pojednania i podpisali wspólny List. Wezwali w nim członków obu narodów, aby wznieśli się „ponad polityczne poglądy i historyczne zaszłości, ponad […] kościelne obrządki, nawet ponad […] narodowość – ukraińską i polską”. Zwrócili też uwagę na potrzebę kultywowania świadomości, że wszyscy jesteśmy dziećmi Jednego Boga. Kontynuację tej inicjatywy stanowiła deklaracja, którą w 70-tą rocznicę zbrodni wołyńskiej Ksiądz Arcybiskup przyjął wraz z reprezentantami Kościoła Greckokatolickiego w Polsce i na Ukrainie oraz przedstawicielem Kościoła łacińskiego na Ukrainie (a więc księżmi arcybiskupami: Janem Martyniakiem, Światosławem Szewczukiem i Mieczysławem Mokrzyckim). Przypomnienie tragicznych wydarzeń sprzed siedemdziesięciu lat uznali oni za „kolejną okazję, aby zwrócić się z apelem do Polaków i Ukraińców o dalsze kroki na drodze do braterskiego zbliżenia, które jest niemożliwe bez szczerego pojednania”, a ono jest wyrzeczeniem się nienawiści, pomimo znajomości historii.

 

3. Promotor idei opierania życia na trwałych wartościach

Zdając sobie sprawę z bolesnych doświadczeń przeszłości Ksiądz Arcybiskup jest również zwolennikiem wytrwałego starania się o lepsze jutro, rozświetlone nauką Chrystusa. Jak mówi, „nie wystarczy ubolewanie nad przeszłością jeśli nie staramy się wyciągać wniosków na przyszłość” (przemówienie wygłoszone podczas spotkania z delegacją Kościoła Greckokatolickiego na Ukrainie, 28 czerwca 2013 r.). Jest więc promotorem idei opierania życia zarówno pojedynczych ludzi, jak i rodzin oraz większych społeczności, na trwałych wartościach, rozpoznawanych dzięki Ewangelii.

Odnosząc się do wyzwań, które stoją przed Kościołem we współczesnej Polsce i Europie, Ksiądz Arcybiskup podkreśla, że priorytetem jest w naszych czasach troska o prawdziwą wiarę. Tym przekonaniem uzasadnia poczucie odpowiedzialności za przekaz tej wiary, a więc za przypominanie o Bogu i o Jego planie względem człowieka. Widać jasno, że to poczucie odpowiedzialności stale towarzyszy Księdzu Arcybiskupowi i powoduje, że stara się On identyfikować źródła współczesnych kryzysów i szukać właściwych rozwiązań, bez względu na formułowane wobec tej postawy oceny. Jak przypomina, „ludzie wiary i sumienia nie mogą się wymawiać od zaszczytu zaangażowania w rozeznawanie współczesnej rzeczywistości” (przemówienie wygłoszone podczas uroczystości nadania doktoratu honoris causa UKSW, 21 lutego 2013 r.) Inaczej mogliby być zasadnie posądzeni o dezercję.

Myśląc o Europie ks. abp Józef Michalik apeluje o pamięć o jej chrześcijańskim dziedzictwie. Podkreśla, że wobec rozpowszechnionego dziś odrzucania historycznej prawdy o chrześcijańskich korzeniach naszego kontynentu Kościół nie może milczeć. „Gdzie żyją chrześcijanie, […] tam jest miejsce dla Pana Boga, dla świadectwa dawanego Ewangelii i Chrystusowi”, a „negacja wiary, negacja chrześcijaństwa jest samozniszczeniem” (wypowiedź przy okazji sesji plenarnej CCEE w Bratysławie, 2013 r.). Odcinając się od swojego dziedzictwa – jak zauważa dzisiejszy Laureat – „Europa zaprzecza sama sobie”, a lekceważenie zdrowej hierarchii wartości prowadzi do zagubienia prawdziwego człowieczeństwa i zniekształcenia relacji międzyludzkich. Nie mogą więc dziwić apele formułowane przez Księdza Arcybiskupa zarówno w imieniu własnym, jak i wspólnie z innymi (w tym również przedstawicielami innych Kościołów chrześcijańskich). W apelach tych wyraża się przekonanie, że jedyną właściwą drogą jest dla człowieka powracanie do niezmiennych i trwałych wartości, do których należy w szczególności ludzkie życie (od poczęcia do naturalnej śmierci), ludzka godność, właściwie pojmowana wolność oraz rodzina, rozumiana jako trwały i otwarty na życie związek kobiety i mężczyzny.

W wypowiedziach Księdza Arcybiskupa oraz kierowanego przezeń polskiego Episkopatu szczególnie często znajduje swój wyraz troska o rodzinę. Często wyraża On niepokój, jaki budzą ataki na rodzinę oraz próby przedefiniowania pojęcia małżeństwa. Podkreśla też, że potrzebne jest właściwe prawo, które będzie wspierać rodzinę, szczególnie wielodzietną.

Za jedno ze swoich najważniejszych zadań uważa Ksiądz Arcybiskup obronę życia nienarodzonych. Za Janem Pawłem II przypomina, że „miarą cywilizacji – miarą uniwersalną, ponadczasową, obejmującą wszystkie kultury – jest jej szacunek do życia. Cywilizacja, która odrzuca bezbronnych, zasługuje na miano barbarzyńskiej” (Kalisz, 1997).

 

Konkluzje

Podstawowym znakiem oddania Bogu i Ojczyźnie jest poświęcenie im swojej życiowej posługi. Cecha ta jest wyraźnie widoczna w życiu ks. abpa Józefa Michalika. Dzisiejsza uroczystość uhonorowania Go tytułem Deo et Patriae deditus stanowi dla Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II możliwość wyrażenia własnego przywiązania do Boga i Ojczyzny. Natomiast samo nadanie tego tytułu Księdzu Arcybiskupowi, postrzegane przez pryzmat Jego postawy życiowej, jawi się po prostu jako dostrzeżenie faktów, które przemawiają same za siebie.

2017-10-17T23:51:58+00:00 20 października 2013|Opracowania|